Kadaster nummer: A-894 De Neerlanden

Eigenaar:               De erven Jan van de Zijlberg

Beroep:                  Landbouwer

Beschrijving            Huis erf. Oppervlakte 520 m²

1832 Kadasterkaart A-894 Erven Jan van de Zijlberg

1832 O.A.T. (Oorspronkelijk Aanwijzende Tafel) Jan van de Zijlberg

Op de websitehistorischegeografiebrabant.nl/(klik hier) worden de kaarten gedigitaliseerd weergegeven zoals te zien op onderstaande kaart.

Hoewel al lang verdwenen, is dit een pand met een rijke geschiedenis aan eigenaren en bewoners.

In 1812 staat Jan van de Seijlberg (later Zijlberg) in het register van de volkstelling register van die tijd als volgt ingeschreven met echtgenote en twee kinderen:

1812 Uitsnede register van de volkstelling

Jan (Joannes) wordt te Maarheeze gedoopt op 14 augustus 1758 als zoon van Joannes van de Zeijlbergh en Wilhelma Vlemmix.

1758 Doopinschrijving Jan van de Zijlberg

Op 18 januari 1789 trouwt Jan te Maarheeze met de eveneens uit Maarheeze afkomstige Petronella Corsten, ingeschreven als Coorsten, gedoopt te Maarheeze op 18 augustus 1761.

1761 Doopinschrijving Petronella Coorsten

Petronella overleed te Maarheeze 22 juli 1822, Jan overleed eveneens te Maarheeze, op 15 november 1832. Dit verklaart tevens de inschrijving in het kadaster als de "Erven Jan van de Zijlberg".

P.K.L. (Persoonlijk Kadastrale Legger) Jan van de Zijlberg

Uit het huwelijk zijn twee kinderen bekent, Hendrik en Joanna van de Zijlberg,

Zij doen na het overlijden van Jan van de Zijlberg aangifte van de memorie van successie, waarin de ligging van de boerderij als aanduiding de oude veldnaam "de Exterhoek" meekrijgt.

1832 Uitsnede memorie van successie Jan van den Seijlberg

Wij ondergetekenden 1^e Hendrik en 2^e Joanna van den Seijlberg, bouwlieden wonende te Maarheeze, kanton Asten, provincie Noord-Brabant; kiezende domicilium ten onze woonhuize te Maarheeze voornoemd, verklaren dat onze vader Jan van den Seijlberg op den vijftienden november achttienhonderd tweeëndertig ab intestato (zonder testament) is overleden en laatst aldaar woonachtig is geweest 

Dat door de overledene zijn nagelaten de volgende onroerende goederen te weten:

1^e Een perceel land genaamd de Exterhoek groot omtrent zestien roeden.

Er wordt echter geen boerderij genoemd, er volgen alleen een aantal percelen bouwland.

Mogelijk was de boerderij al afgebroken, gebaseerd op de volgende feiten:

In 1832 koopt Hendrik van de Zijlberg de naastgelegen boerderij van de dan overleden Marten van Emmerik. Zie bewoningsgeschiedenis Sterkselseweg 20, Marten van Emmerik.

Tussen de aangekochte en naastliggende boerderij van Hendrik en de boerderij van de Zijlberg familie staat zoals de voorgaande kadaster kaarten uit 1832 laten zien, nóg een bouwsel. In de beschrijving van Hendrik van de Zijlberg wordt aangegeven dat de oorspronkelijke familieboerderij rond of net na 1832 gesloopt, met uitzondering van genoemd tussengelegen bouwwerk, zoals ook te zien op onderstaande kaartjes:

1832 – 1837 – 1840, verloop van sloop en nieuwbouw boerderij van de Zijlberg

Zus Johanna huwt in 1833 met Josephus van Moorsel en gaat elders in Maarheeze wonen. 
Zie bewoningsgeschiedenis Stationsstraat 12.  
Zij is in ieder geval de eigenaar van het perceel waar eens de familieboerderij stond.

P.K.L. Johanna van den Zijlberg

Een akte uit 1843 laat zien dat Johanna haar eigendom verkoopt aan Antonie Blinkmans:

Den derden oktober 1843

Voor mij Gijsbertus de Bie, openbaar notaris, residerende te Budel, kanton Asten, arrondissement Eindhoven, provincie Noord-Brabant, in bijzijn der nagenoemde aan mij notaris bekende getuigen Johanna van den Zeijlberg, vrouw, bijgestaan en ten deze bijgestaan door haren man Joseph van Moorsel gecompareerd, dewelke verklaard te transporteren aan en ten behoeve van Antonie Blinkmans hier tegenwoordig en accepterende;

Een lemen huisje en erf, sectie A nummer negentienhonderd vijftig, groot een roede, tien ellen, en een tuintje, sectie A nummer negentienhonderd eenenvijftig, groot zes roeden en zestig ellen, gelegen onder Maarheeze, de vrouwe verkoopster aangekomen door versterf harer ouders wijlen Jan van den Zeijlberg en wijlen Petronella Corsten, zonder dat volgens verklaring der partijenander bewijs van eigendom bij hen bekend is noch overschrijving bestaat. 

Het is nog geen zes maanden later als volgens onderstaande kadastrale inschrijving en akte van verkoop Antonie Blinkmans het eigendom opnieuw verkoopt aan Theodorus Tielens, een kleermaker uit Budel.

P.K.L. Antonie Blinkmans

Uitsnede koopcontract tussen Antonie Blinkmans en Theodorus Tielens

Theodorus Tielens huwt te Maarheeze met de uit Vlierden afkomstige Maria Elisabeth Corstiaans.

Zij is een dochter van Jan Mathijs Corstjens geboren te Ophoven in België en gehuwd met Joanna Maria Schepens uit Maarheeze.

Zoals soms ook met andere familienamen gebeurde, Maria Elisabeth draagt de familienaam Corstiaans, terwijl de andere familieleden allen in Maarheeze als Corstjens verder gaan.

Vanaf 1850 zijn de bewoners in de bevolkingsregisters ingeschreven en te volgen:

Na het overlijden in 1872 van Maria Elisabeth Corstiaans vertrekt de weduwnaar Theodorus Tielens naar Budel.

De memorie van successie van Maria Elisabeth laat zien dat er een schuld uitstaat, "wegens geleend geld en achterstallige interesten opgenomen voor gezamenlijk gebruik", bij Adriaan Schepens voor 210 gulden, en bij diens kinderen Jacobus, Peter en Sophia Schepens voor 320 gulden, waar Theodorus nog voor de helft aansprakelijk voor is.

1872 Uitsnede memorie van successie Maria Elisabeth Corstiaans, geleend geld

1872 Uitsneden openbare verkoop waarbij Jacobus Adriaan Schepens de nieuwe eigenaar wordt

Jacobus Adriaan Schepens, afkomstig uit Weert, 1841-1910), koopman, winkelier en later burgemeester van Maarheeze, wordt de nieuwe eigenaar maar woont zelf aan de Kerkstraat.

Zie bewoningsgeschiedenis voormalig huis A-1611 aan de Kerkstraat.

De bevolkingsregisters registreren de familie Maas als bewoners, gevolgd door Joannes (Jan) Baten, gehuwd met Maria Corstjens, de jongste zus van Maria Elisabeth Corstiaans.

Johanna van Himbergen komt inwonen. Een akte uit 1885 laat zien dat zij bij een openbare verkoop voor 105,- gulden de nieuwe eigenaar van de boerderij wordt.

Johannes Baten is na het overlijden van echtgenote Maria Corstjens vertrokken naar Someren, en daar overleden.

1885 Uitsnede koopakte Johanna van Himbergen

P.K.L. Johanna van Himbergen

Johanna van Himbergen vertrekt in mei 1892 naar Budel, en de boerderij wordt kort bewoond door Joannes Biemans gehuwd met Hendrina Lemmen.

In mei 1899 gaat de boerderij over in handen van Johannes van Oosterhout, gehuwd met Johanna Dirks.

Johannes van Oosterhout en Johanna Dirks

Na het kort na elkaar overlijden van het echtpaar in 1943 werd het huisje / boerderijtje afgebroken. Afbraak is hier echter niet het juiste woord, het werd in feite door de buurtbewoners omver geduwd, om te voorkomen dat er een N.S.B.-gezin zou komen te wonen.

Foto boven de boerderij in 1939. De twee foto's hieronder zijn uit 1943, vlak voor de afbraak

Na de afbraak van de boerderij in 1943 verandert het perceelnummer in A-3210.

Uit het gezin van Johannes van Oosterhout en Johanna Dirks, mag een voor die tijd markant dorpsfiguur hier niet zonder nadere toelichting ontbreken; dochter Johanna Catharina ofwel Hanneke van het Haasje.

Hanneke (Johanna Catharina) werd op 17 augustus 1900 te Maarheeze geboren.

Haar bijnaam Hanneke van het Haasje dankte zij aan de ruim 40 jaar dat zij bij het toenmalig café het Haasje van de familie Thijssen werkte. Het café lag aan de toenmalige Rijksweg,

Het café stond op de plaats van het huidige tankstation, en bestond al in de jaren 1930.

Dit is af te leiden en vast te stellen aan de hand van een artikel in een toenmalig tijdschrift, St. Ambrosius, een maandblad van de bijenhouders bond van de Noord Brabantse Christelijke Boerenbond.

1937 Uitsnede tijdschrift St. Ambrosius

Het café werd in 1968 gesloten en in 1969 afgebroken bij de uitbreiding van de Rijksweg.

1950 Hanneke op de veranda van café het Haasje

Het café in 1960

Sigarenbandjes en suikerzakjes dienden als reclamemateriaal

Hanneke op het terras, in afwachting van klanten

Hanneke ging na de lagere school in dienst bij de familie Thijssen-Bosch, die het café het Haasje aan de toenmalige rijksweg naar Leende exploiteerden.

Na het overlijden van de ouders van de broers Jan en Janus Thijssen runde Hanneke het café, waarmee zij haar bijnaam van het Haasje verdiende.

Van 1961 tot 1966 woonde Hanneke in de voormalige noodwoning achter de boerderij van Jacobus Wilhelmus Biemans, zie bewoningsgeschiedenis Drie Eikenstraat 1.

Van 1966 tot 1987 woonde Hanneke nog in een houten woning aan de Stationsstraat, achter de familie van Mierlo-Bijmans (Door Dielen).

In 1987 ging Hanneke naar het toenmalig bejaardenhuis Marishof, waar zij in 1993 overleed.

Toen en nu, 1965 café het Haasje en 2026 het tankstation 

Noot rond de armenzorg:

Het boerderijtje zou van oorsprong eigendom geweest zijn van de Armen van de gemeente Maarheeze (ook wel armbestuur of diaconie).

De kadastrale legger geeft de perceelnummers 1950 en 1951 zoals te zien op onderstaande afbeelding.

Die nummers werden echter pas geregistreerd nadat Hendrik van de Zijlberg zich in de naastgelegen vestigde en zus Johanna van de Zijlberg het lemen huisje bewoonde en later verkocht zoals hiervoor beschreven.

Hoe dan ook, in de 19^e eeuw was de armenzorg essentieel om de zorg voor armen te kunnen financieren, er bestond nog geen sociale zekerheid.

De financiering hiervoor kwam uit de opbrengst van bezittingen. Het kwam veelvuldig voor dat de beter gesitueerden, of de rijken binnen de gemeente, geld, land dan wel een pand nalieten 'aan de armen'. Vaak werd dit nog met specifieke voorwaarden gedaan, zoals bijvoorbeeld 'alleen voor weduwen'.

Daarnaast kwam veel armenzorg voort uit de kerkelijke instellingen. Rond 1795-1811 ging veel van dit aldus verkregen kerkelijk eigendom over naar de burgerlijke armenzorg.

Verkregen akkerland, weilanden en ook heide en woningen, werden verpacht aan boeren, hetgeen een jaarlijks pachtgeld opleverde.

De aldus verkregen inkomsten werden strak besteed aan concrete ondersteuning. Dit kon zijn:

In de vorm van uitkeringen (geld, brood en aardappelen, kleding en zelfs turf als brandstof)

Huisvesting van armen, onderhoud aan huizen, gratis wonen en reparaties aan woningen.

Zorg voor specifieke groepen zoals ouderen, wezen en zieken.

In de praktijk betekende dit wel dat in goede jaren er meer uitdelingen waren, in slechte jaren ontstonden vaak grotere problemen.

1832 Uitsnede verzamelstaat bezittingen armbestuur Maarheeze

Het armbestuur had vaak verrassend veel bezit, zoals bovenstaande verzamelstaat van de gemeente Maarheeze laat zien, hetgeen slechts een fractie van de totale hoeveelheid weergeeft.

In 1854 werd de Armenwet ingevoerd. In feite bleef het armbestuur gewoon bestaan, en de overheid hield zich nog op de achtergrond.

De eerste echte grote veranderingen in de Armenwet kwam pas in 1912. Er kwam meer gemeentelijke verantwoordelijkheid met een betere controle en er vond een professionalisering plaats.

De armbesturen verdwenen echter nog niet onmiddellijk.

Rond 1965 werd de Algemene Bijstandswet ingevoerd. Hiermee werd de armenzorg een taak van de overheid. De oude instellingen werden ofwel opgeheven, of werden omgevormd door tot stichtingen.

Dit is in feite het moment dat het armbestuur verdwijnt.